Słownik pojęć tanecznych

I. Podstawowe terminy.

Set - nie mamy polskiego odpowiednika tego terminu. Set to dana ilość tancerzy potrzebna do wykonania tańca ustawiona w określony sposób. Można wyróżnić dwa zasadnicze ustawienia:

1. set kolumnowy (ang. longways set/longwise set) to typ setu, w którym partnerzy stoją naprzeciw siebie, a kolejne pary tworzą dwa rzędy - partnerki po jednej stronie, a partnerzy po drugiej.

          Muzyka                 cyfry arabskie
     1  X        O               oznaczają kolejność
                                 par
     2  X        O
                                 X- partner
     3  X        O
                                 O- partnerka
     4  X        O
   

   W secie kolumnowym para pierwsza (top couple, stąd częste określenie para topowa, a top - początek setu) to ta, w której po prawej ręce partnerki, a lewej partnera nie stoi już żadna para. Jeśli jest zespół grający do tańca, to pierwsza para to ta, która stoi najbliżej tego zespołu.
   
   
2. set kołowy (ang. square set) to typ setu, w którym partnerzy stoją obok siebie (partnerka po prawej stronie partnera - zawsze!), a pary tworzą koło.

         Muzyka
           1
           OX
   
     4 X        O  2
       O        X
   
           XO
           3
   

   W secie kołowym para pierwsza (topowa) to para stojąca tyłem do muzyki (zespołu grającego). Kolejność następnych par ustalana jest zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Zdarza sie jednak tak, zwłaszcza w tańcach irlandzkich, że do wykonania danej figury są potrzebne dwie pary - zwykle stojące naprzeciw siebie. Wyróżnia się wtedy pary topowe (ang. top couples) i pary boczne (ang. side couples). Pierwsza para topowa to para z numerem 1, a druga para topowa to para z numerem 3. Para oznaczona numerem 2 to pierwsza para boczna, a oznaczona numerem 4 to druga para boczna. Gdy mamy do czynienia z figurą, do której potrzebne są dwie pary to najpierw figurę tę wykonają pary topowe, a potem pary boczne. Typ setu kołowego przedstawiony na rysunku jest charakterystyczny szczególnie dla tańców irlandzkich tzw. setowych. Spotyka się go również w tańcach szkockich. W takim ustawieniu tańczy się jeden z najpopularniejszych tańców szkockich - Eightsome Reel. Należy pamiętać, że w wielu tańcach wykonywanych w secie kołowym należy ustawić się twarzą nie do środka setu, ale przodem do linii tańca. Wtedy partnerzy stoją obok siebie, partnerki po prawych stronach partnerów twarzą w kierunku linii tańca.

W dół setu (ang. down the dance) - w ten sposób określany jest kierunek poruszania się, czy to pary, czy osoby w secie kolumnowym. Oznacza on, że poruszamy sie w kierunku pary na ostatnim miejscu.

W górę setu (ang. up the dance) - w secie kolumnowym jest to kierunek ruchu w stronę pary na pierwszym miejscu.

Set to - również nie mamy polskiej nazwy. Termin ten oznacza zatańczenie w miejscu określonej liczby kroków twarzą do partnera. W tańcach szkockich najczęściej oznacza to zatańczenie dwóch kroków pas de basque w miejscu. Kroki używane do wykonania tego elementu bywają określane jako setting steps.

Linia tańca (ang. line of dance) - określenie stosowane w układzie, w którym pary stoją dookoła sali tworząc koło. Linia tańca to kierunek poruszania się po kole całych par lub tylko jednego z partnerów. Jest to kierunek przeciwnie do ruchów wskazówek zegara (ang. anticlockwise). Ruch zgodnie z ruchem wskazówek zegara (ang. clockwise) jest określany jako przeciwny do linii tańca (ang. against line of dance). Gdy pary stoją twarzą do linii tańca - a tak często są zaczynane różne tańce - wtedy panowie znajdują się po wewnętrznej stronie koła, a panie po zewnętrznej.

Para prowadząca/tańcząca (ang. leading couple) - para, która aktualnie wykonuje układ czy figurę. Tak samo odnosi się to do określenia leading lady czy leading man. Oznacza ono partnerkę lub partnera pary prowadzącej.

Para pomocnicza (ang. helping couple) - para, która "asystuje" parze prowadzącej przy wykonywaniu układu, czyli wykonuje razem z parą prowadzącą wszystkie te figury, do których zatańczenia potrzebna jest więcej niż jedna para.

Krok (ang. step) - nazwiemy tak pojedynczy, podstawowy ruch, jakim tańczymy, zajmujący zwykle jeden takt np. pas de basque.

Figura (ang. formation) - dany element tańca, zajmujący określaną liczbę taktów. Figury są elementami stałymi - zwykle nie są przypisane do tylko jednego tańca. Większość tańców to po prostu dany układ figur, tak czy inaczej połączonych.

Across the dance/set - nie mamy polskiego odpowiednika tego terminu. Oznacza on, że wykonujemy jakąś figurę z osobą znajdującą się naprzeciwko lub przechodzimy "w poprzek" setu. W secie kolumnowym partner across the dance to nasz partner, ale już w ustawieniu para naprzeciw pary jest to pan z pary stojącej twarzą do nas.

Trzymanie do walca, polki (ang. ballroom hold, waltz hold) - partnerzy stoją twarzami do siebie. Prawe ramię partnera obejmuje talię partnerki. Lewe ręka partnerki na prawym ramieniu partnera. Partner trzyma prawą dłoń partnerki w swojej lewej z lekko wyciągniętym ramieniem.

Trzymanie do promenady (ang. promenade hold) - partnerzy stoją obok siebie, panie po prawej stronie panów. Partner trzyma prawą rękę partnerki w swojej prawej, a lewą w swojej lewej tak, że ręce są z przodu skrzyżowane. W tańcach szkockich (Gay Gordons, allemande) zdarza się także trzymanie będące modyfikacją "siała baba mak" polegające na tym, iż prawe, złączone ręce partnerów sa trzymane za głową partnerki.

Side by side - nie mamy polskiego określenia na takie ustawienie pary, najbliższe będzie chyba "obok siebie". W tym ustawieniu partnerzy stoją obok siebie, twarzami zwróceni w tę samą stronę, partnerka po prawej stronie partnera. Często w tym ustawieniu partnerzy trzymają się za ręce - lewa dłoń partnerki w prawej dłoni partnera (angielskie określenie takiego ustawienia to couple side by side with nearer hands joined).

Ustawienie (ang. formation) - oznacza sposób rozmieszczenia par w secie potrzebny do danego tańca. Przykładowo tancerze mają stanąć parami dookoła sali, para naprzeciw pary, partnerka po prawej stronie partnera. Pary trzymają się za ręce. Należy pamiętać, iż set to również rodzaj ustawienia.

Progresja, taniec progresywny - w secie kolumnowym jest to taki typ tańca, w którym pary zamieniają się miejscami w ten sposób, że po przetańczeniu układu daną ilość razy para pomocnicza staje się parą tańczącą. Taniec kończy się wtedy, gdy każda z par była parą tańczącą.

W secie kolumnowym są dwa typy progresji:
1. Gdy para tańcząca przesuwa się o jedno miejsce w dół setu.
2. Gdy układ tańca jest tak skonstruowany, że para tańcząca po jego wykonaniu znajduje się od razu na końcu setu.

W innych układach setu progresja będzie znaczyła zmianę partnerów, lub par, z którymi wykonujemy dany taniec. Zmiana taka następuje po przetańczeniu jeden raz całego układu tańca. Zwykle ostatnią figurą jest przejście.

Załóżmy, że taniec tańczymy w ustawieniu - trójka naprzeciw trójki. Trójki są ustawione dookoła sali. Po przetańczeniu prawie całego układu mamy ostatnią figurę. Zwykle polega ona na tym, że tańczymy do przodu, do tyłu, a następnie czterema krokami trójki idą do przodu, jedna z nich robi most, a druga przechodzi pod mostem. W rezultacie, po zakończeniu przejścia trójki, które tańczyły ze sobą cały układ są plecami do siebie, a przed sobą mają nowe trójki, z którymi będą tańczyły cały układ od początku. W ten sposób co druga trójka porusza się po kole zgodnie z ruchem wskazówek zegara, a pozostałe przeciwnie.

Przeczytaj też artykuł Progresja w tańcach, w którym znajdziesz rozwinięcie tej kwestii oraz dokładne schematy.

II. Podstawowe figury

Wyjście (ang. cast off) - to figura, w której partnerka obraca się przez prawe ramię, a partner przez lewe, a następnie idzie wzdłuż setu za plecami pozostałych par. W poszczególnych tańcach jest określone, o ile miejsc tańcząca para przechodzi. Często wyjście jest połączone z powrotem (cast up) - wtedy po czterech krokach za plecami pozostałych par, para tańcząca obraca się - partnerka przez lewe ramię, a partner przez prawe - i wraca na miejsca.

Down the middle and up - figurę tę określamy czasem mianem "wejście do setu". Para prowadząca trzymając się za prawe ręce przechodzi czterema w dół setu, po czym obraca się (trzymając się cały czas za ręce!) i wraca w górę setu. Para może wrócić na swoje miejsce, ale niekoniecznie - zależy to od danego tańca.

Do przodu, do tyłu (ang. advance and retire) - partnerzy w parach (trójkach, czwórkach - zależnie od tańca) stoją obok siebie i trzymając się za ręce idą do przodu. Tańczą zwykle dwa kroki do przodu, a potem do tyłu (tyle samo kroków, ile zrobili do przodu).

Wiatraczki (ang. four hands across) - figurę taką tworzą cztery osoby wyciągając do siebie i łącząc w środku setu prawe ręce. Następnie tancerze robią cztery kroki (travelling step lub inny, zależnie od tańca). W piątym kroku zmieniają ręce na lewe i wracają na swoje miejsca. Figura ta może być również tańczona przez inną niż 4 liczbę tancerzy. Wtedy w opisie będzie to zaznaczone np. six hand across.

Koło (ang. hands round/circle) - określona liczba tancerzy tworzy koło trzymając się za ręce twarzami do środka okręgu. Przykładowo "four hands round" oznacza czworo tancerzy wykonujących tę figurę. W opisie tańca jest wyznaczona liczba taktów przeznaczona na ruch w jedną stronę. Najpierw zawsze tańczy się w stronę zgodną z ruchem wskazówek zegara czyli w lewo. Zwykle koło tańczy się w obie strony - tam i z powrotem. Wtedy jest to zaznaczone w opisie jako "four hands round and back". Tańcząc tę figurę w tańcach szkockich używa się kroku zwanego slip step.

Cartwheel - nie mamy polskiego odpowiednika tego terminu. Figura ta przypomina duży wiatraczek (czasem tak właśnie tę figurę nazywamy), tańczony parami. Możliwe są dwa trzymania. W pierwszym pary stoją obok siebie trzymając się za ręce. W drugim partner obejmuje partnerkę prawą ręką w talii, a partnerka trzyma lewą rękę na prawym ramieniu partnera. Zależnie od sytuacji panowie lub panie łączą wolne ręce w środku setu i tworzą duży wiatraczek. Również od sytuacji zależy, czy w tej figurze tańczy się w jedną czy w dwie strony.

../thumbs/schem/Łańcuch (ang. chain) - zwykle tańczony jest w secie kołowym. Do wykonania łańcucha potrzeba zwykle ośmiu osób. Partnerzy stają twarzami do siebie i zamieniają się miejscami podając sobie prawe ręce. Panowie idą w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, a panie zgodnie. Ruch jest kontynuowany po kole, a tancerze podają sobie na przemian prawą i lewą rękę, czyli zaczynamy zawsze od podania partnerowi prawej ręki, następnemu lewej i tak dalej.

Zdarza się, że łancuch jest tańczony w secie kolumnowym. Wtedy partnerzy na miejscu 1 i 4 podają sobie prawe ręce, a osoby znajdujące się na miejscu 2 i 3 zwracają się do tancerza znajdującego się po ich stronie setu, czyli panie do siebie i panowie też do siebie, i podają sobie prawe dłonie (patrz rysunek ==>).

Dos-e-dos (ang./fr. do-si-do, dos-e-doh) - pochodzi od dos-a-dos (ang. back-to-back). Figura dla jednej pary. Partnerzy stoją twarzami do siebie. Idą w swoim kierunku, mijają się prawymi ramionami tak, by stanąć plecami do siebie. Teraz cofają się - mijając się lewymi ramionami, by wrócić na swoje miejsca.

Most (ang. arch) - partnerzy stoją obok siebie, trzymając się za ręce. Podnoszą złączone ręce tak, aby utworzyć most. W niektórych tańcach partnerzy stoją naprzeciw siebie - wtedy trzymają się za obie ręce i również je podnoszą. Mosty można oczywiście tworzyć również wtedy, gdy tańczy więcej niż dwoje tancerzy ustawionych obok siebie.

Double arches - nie mamy polskiego odpowiednika tego terminu. Figurę tę wykonują trzy osoby stojące obok siebie trzymając się za ręce. Zwykle zajmuje ona 8 taktów. Jeśli figura ta jest wykonana szybko, wtedy w tych ośmiu taktach można ją zrobić dwa razy. Wykonanie jej raz jest bardziej eleganckie. Wybór szybszego lub wolniejszego wariantu zależy od charakteru tańca..

Osoba znajdująca się w środku podnosi lewą rękę (i równocześnie prawą partnera po lewej) tak, aby utworzyć most. Osoba znajdująca się po prawej stronie przechodzi przed osobą znajdującą się w środku a następnie pod mostem. Zaraz za nią podąża osoba środkowa, która oczywiście przechodzi pod własnym wzniesionym ramieniem. Całość powtarzamy, z tym, że teraz osoba znajdująca się w środku podnosi prawą rękę, a partner z lewej strony przechodzi pod mostem.

Ladies chain - zwany przez nas czasem "chaosem". Figura wykonywana przez dwie pary. Pary stoją naprzeciw siebie, partnerki po prawej stronie partnerów.

Promenada (ang. promenade) (tańce szkockie) - Oznacza on, że pary poruszają się dookoła setu zwykle w kierunku linii tańca. Partnerzy w parach są ustawieni obok siebie, panowie po wewnętrznej stronie okręgu, panie po zewnętrznej, partnerka po prawej stronie partnera. [proszę nie mylić z irlandzkim krokiem siódemką (ang. seven step) nazywanym w Polsce często promenadą].

Lead around (tańce irlandzkie) - nie mamy polskiego odpowiednika tego terminu. W tańcach irlandzkich lead around odpowiada szkockiemu promenade. Partnerzy stojąc obok siebie idą po kole daną ilość kroków.

Przeplatanka (ang. reel of three) - W tej figurze tancerze poruszają się po ósemce, stąd bywa ona określana także jako figure of eight. Nazwa ta jest myląca, ponieważ tym mianem określa sie również inną figurę (patrz niżej).Reel of three zajmuje osiem taktów/kroków (w tańcach, gdzie występuje ta figura 1 takt = 1 krok).

Rozpoczynamy stojąc w trójkach. Osoba znajdująca się w środku obraca się twarzą w kierunku partnera po prawej stronie i mija się z nim lewym lub prawym ramieniem - zależnie od tańca. Załóżmy, że osoba w środku minęła się z osobą po prawej lewymi ramionami. Osoba po lewej podąża za osobą w środku. Teraz osoba po prawej idzie naprzód, tak, aby minąć się z osobą po lewej prawymi ramionami i tak dalej. Po czterech taktach osoba w środku znów powinna być w środku, natomiast osoby po bokach powinny znaleźć się na przeciwnych do wyjściowej pozycjach. Podczas następnych czterech taktów wszyscy poruszają się po ósemce, tak by znaleźć się na swoich miejscach.

Figura ta może być również wykonywana przez cztery osoby. Nazywana jest wtedy reel of four. W takim przypadku mamy dwie pary, w których partnerzy stoją twarzami do siebie. Obie pary tworzą linię i w zależności od tańca plecami do siebie stoją panie lub panowie z tych par.

Figurę rozpoczynamy mijając swojego partnera prawym ramieniem. Tych partnerów, którzy rozpoczęli w środku nazwijmy wewnętrznymi, a tych którzy na zewnątrz - zewnętrznymi. Zewnętrzni partnerzy mijają się teraz lewymi ramionami w środku, podczas gdy wewnętrzni obracają się przez prawe ramię, aby być twarzą do środka tańca. Teraz wewnętrzni i zewnętrzni mijają się prawymi ramionami, a potem wewnętrzni mijają się w środku lewymi ramionami. Tańczymy tą figurę aż wrócimy na swoje miejsca. W takim wariancie zajmuje ona również 8 kroków. Należy zwrócić uwagę, że gdy tańczymy tę figurę na cztery osoby, ósemka po której się poruszamy, "zyskuje" jeszcze jeden brzuszek (patrz rysunek). Mijamy się lewymi ramionami tylko w środku i zawsze z tą samą osobą.

Prawe - lewe (ang. rights and lefts) - do tej figury potrzebne są dwie pary. Gdy jest ona wykonywana w longways set to partnerzy stoją naprzeciw siebie - panie po jednej stronie, panowie po drugiej stronie setu. Figura zajmuje osiem kroków.

Każda zamiana miejscami z partnerem zajmuje dwa kroki. Należy pamiętać, aby nie przyspieszać wykonywania tej figury. Trzeba też zwracać uwagę, żeby tańcząc tę figurę poruszać się po kwadracie. Czasem prawe - lewe tańczone są w ustawieniu para naprzeciw pary, panie po prawej stronie panów. Wtedy rozpoczynamy podając prawą rękę partnerowi znajdującemu się naprzeciw - nie jest to nasz partner. Zasada wykonywania figury pozostaje niezmieniona.

Double triangles - nie mamy polskiego odpowiednika tego terminu. Do tej figury potrzeba trzech par ustawionych w secie kolumnowym. Figura ta, wykonana poprawnie daje krzyż św. Andrzeja. Para tańcząca stoi plecami do siebie w środku setu twarzami w stronę swoich stron setu. Para tańcząca podaje ręce parom pomocniczym - pani tańcząca podaje prawą rękę trzeciej partnerce, a lewą drugiej; pan - prawą podaj drugiemu partnerowi, a lewą trzeciemu. Wszyscy wykonują set to, po czym para tańcząca obraca się w prawo (stale plecami do siebie, jak najbliżej siebie) tak, by partnerka z pary tańczącej byłą twarzą do panów z par pomocniczych, a partner z pary tańczącej twarzą do pań z par pomocniczych. Znów para tańcząca podaje ręce partnerom z par pomocniczych. Jeszcze raz wszyscy tańczą set to. Para tańcząca dwoma krokami pas de basque obraca się w prawo, tak by skończyć figurę po swoich stronach setu, ale na pozycji drugiej. Figura zajmuje osiem kroków.

Obrót do Petronelli (ang. Petronella turn) - figura ta jest tańczona przez dwie pary. Para tańcząca stoi naprzeciw siebie.

Podczas tańczenia tej figury tancerze poruszają się po rombie, którego wierzchołki są wyznaczone przez ich wyjściowe pozycje i punkty w środku setu - patrz rysunek:

         .
1     X.   .O    . - oznaczają wierzchołki rombu
         .
2     X     O

3     X     O  

4     X     O

Allemande - nie mamy polskiego odpowiednika tego terminu (zresztą Anglicy też go nie mają ). Jest to jeden z ustalonych sposobów progresji w setach kolumnowych. Pozwala on na zamianę miejscami par znajdujących się na 1 i 2 pozycji. Partnerzy z pary tańczącej i pary znajdującej się na pozycji drugiej stają obok siebie. Partnerzy podają sobie lewe ręce przed sobą, prawą rękę partner przekłada za głowę partnerki - jakby chciał położyć jej rękę na prawym ramieniu - modyfikacja siała baba mak. Partnerka podaje mu swoją prawą dłoń. Pary stoją jedna za drugą twarzami w górę setu. Figura ta zajmuje osiem kroków. Para zajmująca drugą pozycję robi to samo, co para tańcząca. Podążając za parą tańczącą, para pomocnicza musi się jednak starać się o to, aby być jak najbliżej pary tańczącej. Figura ta zostanie opisana z punktu widzenia pary prowadzącej.

Poussette - nie mamy polskiego odpowiednika tago terminu. Figura dla dwóch par. Następny z ustalonych sposobów progresji w secie kolumnowym. Do wykonania tej figury potrzeba ośmiu kroków pas de basque. Partnerzy, stojąc w secie kolumnowym, podają sobie obie ręce. Figurę panowie zaczynają lewą nogą, panie prawą. Para tańcząca, która ma przejść w dół setu, rozpoczyna figurę przez wyjście z męskiej strony setu (pan idzie do przodu, pani do tyłu). Natomiast para pomocnicza,która ma znaleźć się o jedną pozycję w górę setu, rozpoczyna od wyjścia z damskiej strony setu (pani idzie do przodu, a pan do tyłu). Obie pary będą poruszać się zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Oprócz rozpoczęcia tej figury, ruch obu par jest identyczny.

Wykonując tę figurę należy zwracać uwagę na to, by tancerze poruszali się po kwadracie. Schemat tej figury można streścić: wyjście, obrót, wyjście, obrót, wyjście, półobrót, półobrót, wyrównanie.