Co to jest "ceilidh" ("céilí")?

Czym jest ceilidh? To nieco obco brzmiące słowo pochodzi z celtyckiego języka szkockiego (Ghaidhlig) i dosłownie oznacza zebranie, zgromadzenie. Wymawia się je mniej więcej "kejli". Obecnie weszło już do języka angielskiego.

Pierwotnie ceilidh było spotkaniem czy też zebraniem szkockich górali podczas, którego śpiewano, grano na dudach, opowiadano różne historie, rozmawiano i oczywiście tańczono. Była to po prostu okazja do dobrej zabawy. Takie spotkania odbywają sie z resztą do dziś, zwykło się je określać mianem "highland ceilidh".

Obecnie słowo to jednak zmieniło nieco znaczenie. Od początku XX wieku zaczęło oznaczać zabawę taneczną. Takie znaczenie jest teraz najbardziej popularne. Mówiąc ceilidh mamy na myśli właśnie tańce. To, że jest to zabawa swobodna nie oznacza, że każdy tańczy to, na co akurat ma ochotę. Ceilidh mają swoje mniej lub bardziej sformalizowane programy. Ponieważ w przypadku szkockich tańców ceilidh nie ma wodzireja (w odróżnieniu np. od bardzo podobnych angielskich barndance'ów), to przewodnia rola przypada zwykle zespołowi muzycznemy zwanemu ceilidh band. Zespoły takie mają zwykle bardzo ograniczony skład, często są to dwie osoby: grający na akordeonie i perkusista. Jeden z członków ceilidh band prowadzi zwykle całą imprezę, podając nazwy poszczególnych tańców. Tańców tych nie jest zwykle wiele - najczęściej może to być Gay Gordons, Canadian Barndance, Strip The Willow, Dashing White Sergeant, Circle Waltz, St. Berdard Waltz, Eightsome Reel; rzadziej Britannia Twostep, Military Twostep, Pride of Erin i inne. Podstawowych tańców jak widać jest niewiele, wszyscy je znają (aczkolwiek występuja spore regionalne różnice). Bardzo często zdarza się tak, iż tańce powatarzają się kilkukrotnie w trakcie jednego wieczoru. Tańce przedzielane są zwykle utworami instrumentalnymi i wokalnymi. Na najmniejszych ceilidh nie ma zespołu muzycznego, a tańce są tańczone do muzyki odtwarzanej z płyt (często jeszcze analogowych).

Jednym z utartych zwyczajów jest rozpoczynanie ceilidh przez dudziarza. Zdarza się to jednak tylko na większych imprezach; na zwykłych, na małych wsiach po prostu nie ma dudziarzy. Ale za to takie małe wiejskie ceilidh są zwykle najbardziej autentyczne.

Ceilidh przeznaczone są dla wszystkich. W mniejszych miasteczkach i wsiach często przychodzą wszyscy mieszkańcy. Oczywistym warunkiem jest znajomość tańczonych na nich tańców, ale nie jest to problemem dla żadnego prawdziwego Szkota. Ceilidh są przeważnie imprezami płatnymi, jednak opłaty są zwykle symboliczne (około 1-3 funty), służą pokryciu kosztów organizacyjnych. W letcie odbywają się często na otwartym powietrzu (np. na rynkach), gdy robi się chłodniej - w różnych salach.

Na ceilidh tańczy się tańce ceilidh. Tańce te mają bardzo proste układy i pozbawione są właściwie kroków. Jednak kiedy ceilidh organizowane jest przez tancerzy SCD (wbrew pozorom często się to zdarza), to tańce ceilidh tańczone są z zastosowaniem kroków i figur tańców SCD. Taką wersję przyjęliśmy też na naszych imprezach tego typu.

Poza tańcami opisanymi wyżej, które obecne są na każdym szkockim ceilidh, istnieje kilka tysięcy innych tańców tego typu. Jednak tańczy się je o wiele rzadziej, czasem poszczególne Ceilidh Band mają swoje tańce, ich członkowie po prostu uczą ich podczas ceilidh (coś w rodzaju warsztatów tanecznych). Postępuje tak np. Thunderdog Ceilidh Band, doskonały zespół z Edynburga bywający często w Polsce. Na bardziej zaawansowane imprezy przenikają też prostsze tańce SCD, zwykle w bardzo uproszczonych wersjach (przede wszystkim bez kroków).

Słowo ceilidh zawędrowało też do Irlandii. Zastosowano tam pisownię zgodną z reformowaną ortografią języka irlandzkiego - po irlandzku jest to céilí (wymawia się tak samo jak po szkocku). W Irlandii oznacza to zawsze imprezę taneczną, aczkolwiek irlandzkie céilí mogą być dwojakiego rodzaju: najczęściej można natknąć się na zabawę, gdzie tańczone są ludowe tańce irlandzkie, czyli tańce setowe. Często takie céilí nazywa się po prostu "set dancing". Drugim rodzajem jest tzw. "fíor céilí", czyli "prawdziwe céilí". Takie imprezy są jednak dużo rzadsze, odbywają się zwykle z okazji różnych festiwali (fleadh). Podczas "fíor céilí" tańczy się wyłącznie tańce céilí (kanon "Ár Rinncidhe Foirne"), czasem też wzorowane na nich tańce figurowe.

Zarówno szkockie ceilidh, jak i irlandzkie céilí to element folkloru. Tańczy się tam tańce ludowe, na imprezie takiej każdy dobrze się czuje i może się bawić. Absolutnie nie trzeba być zawodowym tancerzem.

W Polsce także odbywają się takie imprezy. Nasz zespół od 1999 roku organizuje ceilidh w Krakowie - odbywają się one co kilka miesięcy. Podczas naszych ceilidh/céilí tańczymy przede wszystkim szkockie tańce ceilidh, ale także SCD oraz irlandzkie tańce céilí. Są to takie mieszane zabawy szkocko-irlandzkie, stąd zatem podwójna nazwa. Céilí są także organizowane w Warszawie przez zespół "Setanta".